Dokonywanie darowizny w stosunkach między rodzicami a dziećmi jest stosunkowo częstym zjawiskiem. Troska o byt, zabezpieczenie przyszłości są zrozumiałymi czynnikami, dla których wiele osób decyduje się na przekazanie w drodze darowizny cennych składników majątkowych, zwłaszcza nieruchomości, w tym mieszkania.
Bywają jednak sytuacje, kiedy jako rodzic chcemy odwołać darowiznę przekazaną na rzecz dziecka. W jaki sposób można odzyskać przedmiot darowizny? Czy istnieją podstawy, aby cofnąć darowiznę np. mieszkania?
Podstawy odwołania darowizny
W praktyce trzeba odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli darowizna nie została jeszcze wykonana, darczyńca może ją odwołać w razie istotnego pogorszenia swojej sytuacji majątkowej. Jeżeli natomiast mieszkanie zostało już skutecznie darowane, zasadniczą podstawą odwołania jest rażąca niewdzięczność obdarowanego. Sam niedostatek darczyńcy po wykonaniu darowizny nie prowadzi jeszcze automatycznie do cofnięcia mieszkania, lecz może rodzić po stronie obdarowanego obowiązek wsparcia darczyńcy w granicach istniejącego wzbogacenia.
Rażąca niewdzięczność – co nią jest?
Rażąca niewdzięczność w rozumieniu art. 898 § 1 k.c. określa się jako zachowania, będące działaniami lub zaniechaniami skierowanymi bezpośrednio, a nawet pośrednio w postaci pomocnictwa, współdziałania lub podżegania do przestępstwa przeciwko darczyńcy. Takie czyny muszą być świadome oraz nacechowane złą wolą obdarowanego. Wśród nich najczęściej wymienia się:
- przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu,
- przestępstwa przeciwko mieniu,
- przestępstwa skierowane przeciwko najbliższej osobie darczyńcy,
- obrazę czci lub godności,
- naruszenie przez obdarowanego obowiązków ciążącym na nim wobec darczyńcy, np. pomoc w czasie choroby.
Orzecznictwo sądów powszechnych wskazuje także na sytuacje permanentnego wyrządzania darczyńcy krzywdy bądź przykrości, zarówno w aspekcie fizycznym, jak i psychicznym, a także dręczenie oraz celowe uprzykrzanie życia darczyńcy. Wskazuje się także na bierność obdarowanego na wyrządzaną przez osoby trzecie krzywdy darczyńcy jako przejaw rażącej niewdzięczności.
Poza powyżej wymienionymi przypadkami należy zaznaczyć, że czyny będące przejawami rażącej niewdzięczności należy oceniać indywidualnie, biorąc pod uwagę stosunki panujące w rodzinie. Muszą to być zatem sytuacje, które wykraczają poza zwykłe przypadki rodzinnych konfliktów. Nie można stwierdzić, że doszło do rażącej niewdzięczności, jeżeli kłótnia bądź przykrości wyrządzone darczyńcy są zachowaniami nagannymi, jednak mieszczą się w granicach ogólnie przyjętych norm społecznych.
Co nie będzie kwalifikowane jako rażąca niewdzięczność?
Rozporządzanie przez obdarowanego przedmiotem darowizny w sposób niezgodny z wolą darczyńcy, nie jest przejawem rażącej niewdzięczności. Obdarowany ma prawo wykorzystywać np. darowane mieszkanie w celu wynajmu, sprzedaży, nawet jeśli intencja darczyńcy była inna bądź darczyńca sprzeciwia się takim działaniom obdarowanego.
Warto też pamiętać, że darowizny nie można odwołać z powodu niewdzięczności, jeżeli darczyńca obdarowanemu przebaczył.
Zobacz też: Radca prawny Łódź
Termin na dokonanie odwołania darowizny
Termin na odwołanie darowizny z powodu rażącej niewdzięczności wynosi rok od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o zachowaniu obdarowanego uzasadniającym odwołanie.
W jakiej formie należy odwołać darowiznę?
Samo odwołanie następuje przez pisemne oświadczenie złożone obdarowanemu. Jeżeli obdarowany nie zwraca dobrowolnie mieszkania albo odmawia złożenia potrzebnych oświadczeń, sprawa zwykle wymaga dalszego dochodzenia roszczeń przed sądem.
Podsumowanie
Kwesta odwołania darowizny w relacjach rodzinnych jest kwestią złożoną. Jako rażącą niewdzięczność można zakwalifikować jedynie świadome, wymierzone wprost bądź pośrednio działanie skierowanie przeciwko darczyńcy, nacechowane złą wolą. Każdy przypadek nagannego zachowania obdarowanego należy rozpatrywać indywidualnie, co wymaga profesjonalnego podejścia, aby przeprowadzić stosowną analizę.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej i borykasz się z podobną sytuacją skontaktuj się z kancelarią w celu uzyskania niezbędnej i profesjonalnej analizy Twojej sytuacji.
