Nagranie rozmów może stanowić w niektórych sytuacjach jedyne potwierdzenie faktów, jakich próbujemy dochodzić przed sądem. Często przed decyzją o nagraniu rozmowy lub skorzystaniem z takiego nagrania blokuje nas pytanie o legalność oraz dopuszczalność tego typu dowodów. Czy sąd może dopuścić nagranie? Jakie warunki powinno ono spełniać, aby zostało uznane za wiarygodne?
Czym jest nagrana rozmowa w świetle prawa?
Najczęstszym rodzajem postępowania, gdzie nagranie może być istotnym środkiem dowodowym jest postępowanie cywilne obejmujące m.in. sprawy z zakresu prawa rodzinnego czy prawa pracy. Przepisy postepowania cywilnego wymieniają szereg środków dowodowych. W przypadku nagrań rozmów ważną rolę odgrywa regulacja zawarta w art. 308 k.p.c. Są to dowody zawierające w szczególności zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku. Istnieje zatem możliwość wykorzystania nagrania rozmowy przed sadem cywilnym.
Legalność nagrania
Należy jednak każdorazowo zbadać legalność takiego nagrania. Wskazuje się, że kluczowy jest sposób pozyskania takiego dowodu, jak i okoliczności nagrania drugiej osoby. Co do zasady dopuszczalne jest nagrywanie rozmowy, której uczestnikiem jesteśmy oraz nie naruszamy tą czynnością praw osób trzecich. W przeciwnym wypadku zostają wypełnione znamiona czynu z art. 267 k.k. – bezprawnego uzyskania informacji. Należy pamiętać o nienaruszaniu dóbr osobistych oraz prawa do poszanowania prywatności.
Nie każde nagranie będzie oceniane tak samo. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która utrwala rozmowę, w której sama uczestniczy, a inaczej osoby, która potajemnie instaluje urządzenie podsłuchowe albo rejestruje cudze rozmowy bez swojego udziału. W praktyce sąd bada nie tylko sam fakt nagrania, ale także sposób jego pozyskania, cel wykorzystania, autentyczność materiału oraz to, czy nie doszło do naruszenia prawa lub dóbr osobistych.
Okoliczności powstania nagrania i zgoda nagrywanego
Na temat dopuszczalności tego rodzaju dowodów wielokrotnie wypowiadał się Sąd Najwyższy. Jednym z często cytowanych orzeczeń jest wyrok z dnia 22 kwietnia 2016 r. (II CSK 478/15), gdzie stwierdzono, że: „Dowód z nagrania bez zgody jednego z uczestników rozmowy może dyskwalifikować okoliczności, w jakich nastąpiło nagranie, jeżeli wskazują one jednoznacznie na poważne naruszenie zasad współżycia społecznego, np. przez naganne wykorzystanie trudnego położenia, stanu psychicznego lub psychofizycznego osoby, z którą rozmowa była prowadzona. Wyrażenie przez osoby nagrane zgody na wykorzystanie nagrania w celach dowodowych przed sądem cywilnym usuwa zazwyczaj przeszkodę, jaką stanowi nielegalne pozyskanie nagrania.” Bezpieczniej jest więc unikać kategorycznego twierdzenia, że zgoda osoby nagranej zawsze rozwiązuje problem dopuszczalności dowodu, ponieważ ocena zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Kluczowymi czynnikami decydującymi o dopuszczalności nagrania jest sposób ich wykorzystania przez nagrywającego, jak również przypadki wyrażenia zgody przez osobę nagraną na wykorzystanie nagrania do celów dowodowych przed sądem.
Wykorzystanie nagrania w sprawach z zakresu prawa pracy
Kwestie nagrania rozmowy jako dowód podczas postępowania cywilnego w sprawach pracowniczych są jednak szczególne. Nie ma przeciwskazań, aby pracownik, szczególnie mobbingowany, nie mógł nagrać rozmowy ze swoim przełożonym lub innym pracownikiem. Jednak trzeba mieć na uwadze możliwości dopuszczenia się w ten sposób naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa lub lojalności pracowniczej, co może mieć swoje osobne konsekwencje.
Sytuacje, w których nagranie nie będzie dowodem
Oprócz wyżej wymienionych punktów dotyczących legalności, trzeba uwzględnić rozwój nowych technologii. Nagranie w żadnym wypadku nie może być spreparowane. Warto również zadbać o dostęp do autentycznego nagrania, które nie będzie kopią. W takim przypadku legalność nagrania także może być zakwestionowana. Należy mieć na uwadze jedną z naczelnych zasad procesowych, jaką jest swobodna ocena dowodów przez sąd. Oznacza to, że nawet nagranie pozyskane w sposób legalny, będące oryginałem może spotkać się z odmową wiarygodności w ocenie sądu. Ponadto warto pamiętać, że poza wymienionymi powodami odmowy dopuszczalności dowodu z nagrania są również te, które wynikają wprost z kodeksu. Dowód może zostać pominięty zgodnie z treścią przepisu z art. 2352 k.p.c. jeśli przykładowo:
- ma wykazać fakt bezsporny, nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy lub udowodniony zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy,
- jest nieprzydatny do wykazania danego faktu,
- zmierza jedynie do przedłużenia postępowania.
Wykorzystanie nagrania w postępowaniu karnym
W postępowaniu karnym dowód z nagrania rozmowy również może zostać uznany za legalny i nie naruszać regulacji art. 267 k.k. Podkreślenia wymaga jednak fakt, że postępowanie dowodowe przed sądem cywilnym jest bardziej liberalne niż ma to miejsce przed sądem karnym.
Wykorzystanie nagrania w postępowaniu administracyjnym i sądowo-administracyjnym
Także na gruncie postępowania administracyjnego istnieje możliwość dopuszczenia dowodu z nagrania. Art. 75 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Nie ma również zamkniętego katalogu dowodów w postępowaniu administracyjnym. Gdy chodzi zaś o postępowanie sądowo-administracyjne, samo postępowanie dowodowe jest uzupełniające i przeprowadzane mogą być jedynie dowody z dokumentu. Nagranie, nawet jeśli wiarygodne oraz zawierające istotne fakty, nie jest dowodem przed sądem administracyjnym.
Decydując się na wykorzystanie nagrania rozmowy należy dokładnie przeanalizować sytuacje w jakiej nagranie powstało, przebieg rozmowy, uczestnictwo osób trzecich oraz inne istotne kwestie, które mogą nie tylko zdyskwalifikować dowód, ale także narazić nas na poważne konsekwencje. Dokładna analiza oraz omówienie strategii działania wraz z weryfikacją zebranego materiału może doprowadzić do skutecznego poprowadzenia sprawy oraz pomóc w pełni legalnie realizować prawo do obrony.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej i borykasz się z podobną sytuacją skontaktuj się z kancelarią w celu uzyskania niezbędnej i profesjonalnej analizy Twojej sytuacji.
