Podpisanie umowy często wiąże się z dużą odpowiedzialnością. W praktyce jednak wiele osób podpisuje dokumenty w pośpiechu, pod naciskiem drugiej strony, bez możliwości dokładnego zapoznania się z treścią. Dopiero później okazuje się, że warunki umowy są niekorzystne lub wręcz krzywdzące.

W takich sytuacjach pojawia się pytanie: czy podpisaną pod presją umowę można unieważnić?

Prawo przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli w określonych sytuacjach, takich jak:

• błąd,
• podstęp,
• groźba,
• brak świadomości lub swobody przy podpisywaniu umowy.

W artykule wyjaśniamy, kiedy możliwe jest unieważnienie umowy, jakie warunki muszą być spełnione oraz jak wygląda procedura.

Czy podpisanie umowy pod presją może być nieważne?

W wielu przypadkach podpisanie umowy pod presją może stanowić podstawę do jej unieważnienia.

Prawo cywilne chroni osoby, które:

• działały pod wpływem silnej presji,
• zostały wprowadzone w błąd,
• zostały zmanipulowane,
• działały pod wpływem groźby.

Jeżeli oświadczenie woli zostało złożone w takich okolicznościach, możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych podpisanej umowy.

Kiedy można unieważnić umowę?

Możliwość unieważnienia umowy istnieje w szczególności w przypadku:

• błędu,
• podstępu,
• groźby,
• braku świadomości lub swobody decyzji.

Każda z tych sytuacji ma nieco inne przesłanki, dlatego warto omówić je osobno.

Podpisanie umowy pod wpływem błędu

Jedną z najczęstszych sytuacji jest podpisanie umowy pod wpływem błędu.

Błąd występuje wtedy, gdy osoba podpisująca umowę:

• nie rozumiała treści umowy,
• była błędnie poinformowana,
• nie znała istotnych okoliczności,
• została wprowadzona w błąd co do warunków.

Prawo przewiduje możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli, jeżeli błąd był istotny.

Błąd jest istotny wtedy, gdy:

• osoba nie znała prawdziwej sytuacji i wobec tego,
• nie podpisałaby umowy.

Przykłady:

• podpisanie umowy kredytowej bez informacji o wysokich kosztach
• podpisanie umowy sprzedaży z błędną ceną
• podpisanie umowy, która miała być tylko „formalnością”

W takich przypadkach możliwe jest uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli – unieważnienie umowy.

Podstęp – celowe wprowadzenie w błąd

Podstęp to sytuacja, w której druga strona celowo wprowadza w błąd, aby skłonić do podpisania umowy.

Podstęp może polegać na:

• zatajeniu istotnych informacji,
• przekazaniu nieprawdziwych danych,
• manipulacji,
• wywieraniu nacisku psychicznego.

W przypadku podstępu przepisy są bardziej korzystne dla osoby poszkodowanej.

Możliwe jest uchylenie się od skutków umowy nawet wtedy, gdy:

• błąd nie był istotny,
• nie dotyczył bezpośrednio treści umowy.

Przykład:

Sprzedawca zapewnia, że umowa nie zawiera dodatkowych opłat, mimo że w rzeczywistości takie opłaty są ukryte w regulaminie.

W takiej sytuacji możliwe jest unieważnienie umowy z powodu podstępu.

Podpisanie umowy pod wpływem groźby

Kolejną sytuacją jest podpisanie umowy pod wpływem groźby.

Groźba musi być:

• bezprawna
• poważna
• realna

Osoba podpisująca umowę musi obawiać się:

• szkody majątkowej
• szkody osobistej
• szkody dla bliskich

Przykłady:

• groźba utraty pracy
• groźba skierowania sprawy do sądu bez podstaw
• groźba ujawnienia prywatnych informacji

Jeżeli podpisanie umowy pod presją wynikało z takiej sytuacji, można uchylić się od skutków prawnych umowy.

Brak świadomości lub swobody przy podpisywaniu umowy

Prawo przewiduje również sytuację, w której osoba podpisująca umowę:

• była w silnym stresie,
• była w stanie choroby,
• znajdowała się pod wpływem silnych emocji,
• była pod wpływem leków lub alkoholu.

Jeżeli stan ten wyłączał świadome podjęcie decyzji, umowa może być nieważna.

Przykłady:

• podpisanie umowy w szpitalu będąc pod wpływem silnych leków,
• podpisanie umowy w trakcie silnego stresu lub w stanie ograniczającym, wyłączającym świadomość,
• podpisanie umowy bez możliwości zapoznania się z treścią

W takich przypadkach możliwe jest unieważnienie umowy.

Jak uchylić się od skutków podpisanej umowy?

Uchylenie się od skutków prawnych wymaga złożenia oświadczenia.

Oświadczenie powinno:

• być złożone na piśmie
• zostać doręczone drugiej stronie

W oświadczeniu należy wskazać:

• podstawę unieważnienia
• okoliczności podpisania umowy
• wolę uchylenia się od skutków prawnych

Po złożeniu takiego oświadczenia umowa może zostać uznana za nieważną.

Terminy na unieważnienie umowy

Prawo przewiduje określone terminy.

Uchylenie się od skutków umowy możliwe jest:

• w przypadku błędu — w ciągu roku od wykrycia błędu
• w przypadku groźby — w ciągu roku od ustania obawy

Po upływie tych terminów unieważnienie umowy może być znacznie trudniejsze.

Dlatego ważne jest szybkie podjęcie działań.

 

Jak udowodnić podpisanie umowy pod presją?

W praktyce ważne jest zebranie dowodów.

Dowodami mogą być:

• wiadomości e-mail
• SMS
• nagrania rozmów
• świadkowie
• dokumentacja medyczna

Im więcej dowodów, tym większa szansa na skuteczne unieważnienie umowy.

Czy każdą niekorzystną umowę można unieważnić?

Nie każdą. To, że umowa jest niekorzystna, nie oznacza automatycznie, że można ją unieważnić.

Konieczne jest wykazanie:

• błędu
• podstępu
• groźby
• braku świadomości

Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.

Co zrobić po podpisaniu niekorzystnej umowy?

Warto:

1. Niezwłocznie przeanalizować umowę
2. Zebrać dowody
3. Skontaktować się z prawnikiem
4. Przygotować oświadczenie o uchyleniu się od skutków

Szybka reakcja zwiększa szansę na skuteczne unieważnienie umowy.

Podsumowanie

Najważniejsze informacje:

• podpisanie umowy pod presją może być podstawą unieważnienia
• możliwe podstawy to: błąd, podstęp, groźba
• uchylenie się wymaga złożenia oświadczenia na piśmie
• termin wynosi zazwyczaj 1 rok
• każda sprawa wymaga indywidualnej analizy

Pomoc kancelarii

Kancelaria oferuje pomoc w zakresie:

• analizy podpisanej umowy
• oceny możliwości unieważnienia
• przygotowania oświadczenia
• prowadzenia negocjacji
• reprezentacji przed sądem

Jeżeli doszło do podpisania umowy pod presją, warto jak najszybciej skonsultować sprawę z prawnikiem. W wielu przypadkach możliwe jest skuteczne unieważnienie umowy i uniknięcie negatywnych konsekwencji finansowych.