Umowa darowizny jest często zawierana pomiędzy członkami najbliżej rodziny. Jej nieodpłatny charakter pozwala na łatwe rozporządzanie majątkiem zgodnie ze swoją wolą. Przedmiotem darowizny mogą być rzeczy o różnej wartości materialnej, pieniądze, zbywalne prawa majątkowe, przedsiębiorstwo i nie tylko. W wielu przypadkach są to jednak nieruchomości stanowiące istotne aktywo majątkowe darczyńcy.
Darczyńca nie jest ograniczony w zakresie wielkości przedmiotu darowizny. Istnieją jednak sytuacje, w których na skutek zmiany okoliczności życiowych bądź relacji rodzinnych chcemy wycofać się z umowy darowizny, a niekiedy odzyskać także jej przedmiot. Jak zatem skutecznie odwołać darowiznę? Czy ustawa wymienia konkretne ograniczenia w tym zakresie?
Odwołanie darowizny – skonkretyzowane powody
Kodeks cywilny w art. 896- 898 wskazuje kolejno na powody prowadzące do odwołania darowizny oraz moment, jej odwołania.
Przy ocenie, czy darowiznę można odwołać, trzeba najpierw ustalić, czy została już wykonana. Jeżeli darowizna nie została jeszcze wykonana, darczyńca może ją odwołać wtedy, gdy po zawarciu umowy jego sytuacja majątkowa pogorszyła się na tyle, że wykonanie darowizny groziłoby uszczerbkiem dla jego własnego utrzymania albo dla wykonywania obowiązków alimentacyjnych.
Inaczej wygląda sytuacja po wykonaniu darowizny. Samo popadnięcie darczyńcy w niedostatek nie oznacza jeszcze, że darowiznę można po prostu cofnąć. W takim przypadku obdarowany może być zobowiązany do dostarczania darczyńcy środków utrzymania w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, a może się od tego obowiązku zwolnić przez zwrot wartości wzbogacenia.
Odwołanie darowizny już wykonanej co do zasady wiąże się natomiast z rażącą niewdzięcznością obdarowanego.
Czym jest rażąca niewdzięczność?
Najczęściej mowa jest o czynie, który godzi w osobę lub mienię darczyńcy lub najbliższą mu osobę. Może on zostać jedynie przez osobę poczytalną i mającą więcej niż 13 lat, ponieważ osoby poniżej 13 roku życia nie mogą ponosić odpowiedzialności za swoje czyny oraz nie posiadają pełnej zdolności do czynności prawnych. Obdarowany może zostać także posądzony o rażącą niewdzięczność w momencie, gdy był współsprawcą takiego czynu, podżegał do niego inne osoby albo udowodniono jego pomocnictwo.
Zachowania obdarowanego względem darczyńcy należy oceniać przez pryzmat panujących w danej rodzinie zwyczajów. Jeżeli doszło do zachowania, które znacznie odbiega od tych, które panują w stosunkach rodzinnych, można uznać je za rażącą niewdzięczność. Orzecznictwo sądów wskazuje na wiele poważnych czynów wymierzonych w darczyńcę. Są nimi przestępstwa umyślne przeciwko darczyńcy, uwłaczanie czci i godności, stosowanie przemocy, a także poważne zaniedbania wobec członka rodziny, który jest bliski darczyńcy. Spadkobiercy darczyńcy mogą odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności tylko w przypadkach wyraźnie wskazanych w ustawie, a więc nie zawsze wtedy, gdy sami uznają takie odwołanie za słuszne. Chodzi przede wszystkim o sytuację, gdy darczyńca w chwili śmierci był jeszcze uprawniony do odwołania darowizny albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była jego śmierć.
Darowizna na rzecz małżonków
Kwestia rażącej niewdzięczności stanowi również realny problem w kwestii poczynienia darowizny na rzecz małżeństwa. Odwołanie darowizny będzie zależeć nie tylko od kwestii obdarowania jednego z małżonków bądź obojga, ale także od tego jaki jest ustrój majątkowy małżonków.
Termin na odwołanie darowizny
Roczny termin dotyczy odwołania darowizny z powodu rażącej niewdzięczności. Po jego upływie darowizna nie może zostać skutecznie odwołana z tej właśnie przyczyny. Nie należy natomiast odnosić tego terminu do każdej sytuacji związanej z darowizną.
Jak odwołać darowiznę?
Odwołanie darowizny następuje przez złożenie obdarowanemu pisemnego oświadczenia. Jeżeli obdarowany nie zwraca dobrowolnie przedmiotu darowizny, konieczne może być wystąpienie do sądu z odpowiednim roszczeniem.
Podsumowanie
Odwołanie darowizny nie jest zatem swobodną czynnością, której można dokonać wedle własnej woli. Ograniczenia związane z umową darowizny wymagają precyzyjnego wskazania, a także przytoczenia argumentów uzasadniających podjęcie tego rodzaju decyzji. Nie zawsze nasza sytuacja materialna bądź rodzinna będzie umożliwiała nam skorzystanie z prawa do odwołania darowizny.
Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej i borykasz się z podobną sytuacją skontaktuj się z kancelarią w celu uzyskania niezbędnej i profesjonalnej analizy Twojej sytuacji.
