Pozew o rozwód nie jest wyłącznie formalnym wnioskiem o zakończenie małżeństwa. To pismo, w którym trzeba w sposób uporządkowany i przekonujący wykazać, że między małżonkami nastąpił taki stan relacji, który uzasadnia rozwiązanie małżeństwa przez sąd.
Polskie prawo nie przewiduje zamkniętego katalogu zdarzeń, które automatycznie prowadzą do rozwodu. Nie ma więc „ustawowej listy win”. Zasadnicze znaczenie ma to, czy doszło do zupełnego i trwałego rozkładu pożycia, a dodatkowo czy nie zachodzą ustawowe przeszkody do orzeczenia rozwodu. W każdej sprawie rozwodowej sąd musi samodzielnie ocenić, czy rozkład pożycia rzeczywiście ma cechy zupełności i trwałości.
Zobacz też: Rozwody Łódź
W praktyce oznacza to, że dobrze napisany pozew o rozwód nie powinien koncentrować się na samych emocjach ani na ogólnikach w rodzaju „już do siebie nie pasujemy”. Należy opisać fakty istotne dla stwierdzenia, iż doszło do zupełnego i trwałego rozpadu więzi emocjonalnej, ekonomicznej i fizycznej. W orzecznictwie trafnie podkreśla się, że nawet wtedy, gdy pewne elementy więzi gospodarczej jeszcze istnieją, na przykład z powodu dalszego wspólnego zamieszkiwania, rozkład pożycia może być uznany za zupełny, jeżeli więź duchowa i fizyczna już ustały. Również zachowanie poprawnych relacji z uwagi na wspólne dzieci nie musi jeszcze oznaczać, że małżonków nadal łączy rzeczywista więź małżeńska. Z kolei trwałość rozkładu oznacza taki stan, w którym według doświadczenia życiowego nie można zasadnie oczekiwać powrotu małżonków do wspólnego pożycia.
Uzasadnienie pozwu powinno być napisane chronologicznie i rzeczowo. Najlepiej wskazać, kiedy zaczęły się poważne konflikty lub rozbieżności, jak wpływały one na wspólne życie, od kiedy ustała więź fizyczna, od kiedy strony przestały prowadzić wspólne gospodarstwo domowe albo funkcjonowały już tylko formalnie pod jednym adresem, a także dlaczego realny powrót do małżeństwa nie jest już możliwy. Taki opis ma służyć nie ocenianiu drugiej strony w sensie moralnym, lecz wykazaniu przesłanek z art. 56 k.r.o. Jeżeli sprawa ma przebiegać spokojniej i bez pogłębiania konfliktu, tym bardziej warto trzymać się faktów, dat, zdarzeń i ich skutków, zamiast rozbudowanych ocen czy obraźliwych sformułowań.
Sam pozew musi jednocześnie spełniać wymogi formalne przewidziane w k.p.c. Każde pismo procesowe powinno zawierać oznaczenie sądu, dane stron i pełnomocników, oznaczenie rodzaju pisma, treść żądania, przytoczenie faktów i dowodów, podpis oraz listę załączników. Jeżeli jest to pierwsze pismo w sprawie, trzeba dodatkowo wskazać adresy stron oraz numer PESEL powoda będącego osobą fizyczną. Pozew powinien też zawierać dokładnie określone żądanie, wskazanie faktów, na których powód opiera swoje stanowisko, oraz informację, czy strony podejmowały próbę mediacji albo innego pozasądowego sposobu rozwiązania sporu, a jeśli nie, to dlaczego do tego nie doszło. W sprawie o rozwód nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że małżeństwo się rozpadło.
Z punktu widzenia treści żądania niezwykle istotne jest, aby pozew był kompletny. Jeżeli powód domaga się rozwodu bez orzekania o winie, powinien to wskazać wyraźnie, pamiętając, że co do zasady sąd orzeka także o winie rozkładu pożycia, a zaniechanie takiego rozstrzygnięcia następuje tylko na zgodne żądanie małżonków.
Jeżeli strony mają wspólne małoletnie dzieci, w wyroku rozwodowym sąd musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej, kontaktach rodziców z dzieckiem oraz o kosztach utrzymania i wychowania dziecka. Na zgodny wniosek stron sąd może nie orzekać o kontaktach rodzica z dzieckiem. Nie istnieje żadna automatyczna zasada, zgodnie z którą rozwód zawsze szkodzi dziecku albo przeciwnie, że przy zupełnym rozkładzie pożycia zawsze należy go orzec. Tę kwestię trzeba badać indywidualnie. Dlatego w pozwie warto pokazać, jak po rozwodzie mają wyglądać realia życia dziecka: gdzie będzie mieszkało, jak będą wyglądały kontakty z drugim rodzicem, w jaki sposób będą pokrywane koszty jego utrzymania, jak rodzice zamierzają współdziałać w sprawach szkoły, leczenia i codziennej opieki. Jeżeli rodzice wypracowali pisemne porozumienie rodzicielskie, sąd powinien je uwzględnić, o ile jest zgodne z dobrem dziecka. Jeżeli porozumienia nie ma, sąd sam rozstrzyga o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej, uwzględniając prawo dziecka do wychowania przez oboje rodziców, a przy rodzeństwie bierze pod uwagę zasadę wspólnego wychowywania dzieci, chyba że dobro dziecka wymaga innego rozwiązania.
W pozwie można też zgłosić dalsze żądania związane z rozwodem. Przepisy pozwalają, aby sąd orzekł o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania rozwiedzionych małżonków. Na zgodny wniosek stron sąd może orzec o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu go jednemu z małżonków. Można również złożyć wniosek o podział majątku wspólnego już w sprawie rozwodowej, ale tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu. Z praktycznego punktu widzenia oznacza to, że taki wniosek jest uzasadniony przede wszystkim wtedy, gdy skład majątku i sposób jego podziału nie są zasadniczo sporne albo gdy spór ma ograniczony zakres.
Równie ważne jak treść pozwu są dokumenty. Do pozwu o rozwód standardowo dołącza się skrócony odpis aktu małżeństwa, odpisy skrócone aktów urodzenia wspólnych małoletnich dzieci, jeżeli strony mają takie dzieci oraz dowód uiszczenia opłaty sądowej. Trzeba także pamiętać o odpisie pozwu i załącznikach dla strony przeciwnej. Oprócz dokumentów o charakterze formalnym warto od razu dołączyć także te dowody, na które powołujemy się w uzasadnieniu, na przykład dokumenty potwierdzające dochody, wydatki na dzieci, korespondencję, wydruki wiadomości, fotografie lub inne materiały, jeżeli mają znaczenie dla żądań dotyczących winy, władzy rodzicielskiej, alimentów albo sposobu korzystania z mieszkania.
Istotne znaczenie ma także wybór sądu. Sprawy o rozwód należą do właściwości sądu okręgowego. Co do właściwości miejscowej, pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu mieszka albo ma tam zwykły pobyt. Jeżeli taka podstawa nie zachodzi, właściwy będzie sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a dopiero w braku i tej podstawy sąd miejsca zamieszkania powoda. Opłata od pozwu o rozwód jest obecnie stała i wynosi 600 zł. Jeżeli opłata nie zostanie uiszczona, sąd co do zasady nie podejmie czynności na skutek pisma, od którego należna opłata nie została wniesiona.
Dobrze sporządzony pozew o rozwód powinien więc łączyć dwa elementy. Po pierwsze, musi spełniać wymogi formalne przewidziane przez procedurę cywilną. Po drugie, powinien w sposób spokojny, konkretny i logiczny wykazywać przesłanki rozwodu, a jeżeli strony mają dzieci, przedstawiać sądowi realny i odpowiedzialny plan uregulowania ich sytuacji po ustaniu małżeństwa. Im bardziej uporządkowane jest pismo, im precyzyjniej formułuje żądania i im lepiej dobiera dowody, tym większa szansa, że postępowanie będzie przebiegało sprawniej, a sąd otrzyma od początku jasny obraz sprawy.
