Często w naszej praktyce spotykamy się z sytuacją, w której Klienci nie mają pełnej świadomości na temat tego, kim jest radca prawny i jakie są jego uprawnienia, w porównaniu z zawodem adwokata. Pojawiają się pytania o zakres kompetencji, możliwość reprezentacji przed sądem czy o to, „który zawód ma większe uprawnienia”. W rzeczywistości różnice pomiędzy radcą prawnym, a adwokatem mają dziś w dużej mierze charakter organizacyjny i symboliczny, a nie merytoryczny.
Kim jest radca prawny i adwokat?
Zarówno radca prawny, jak i adwokat są profesjonalnymi pełnomocnikami świadczącymi pomoc prawną osobom fizycznym oraz przedsiębiorcom. Droga do obu zawodów jest niemal identyczna i obejmuje:
- ukończenie jednolitych studiów prawniczych,
- zdanie państwowego egzaminu wstępnego,
- odbycie aplikacji zawodowej,
- zdanie egzaminu zawodowego,
- wpis na listę prowadzoną przez właściwy samorząd zawodowy.
Oba zawody są zawodami zaufania publicznego, co wiąże się z obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej, przestrzegania zasad etyki oraz podlegania odpowiedzialności dyscyplinarnej.
Zakres kompetencji — w praktyce taki sam
Z punktu widzenia Klienta kluczowe jest to, że zakres uprawnień radcy prawnego i adwokata jest zasadniczo tożsamy. Zarówno radca prawny, jak i adwokat mogą:
- udzielać porad prawnych i sporządzać opinie prawne,
- przygotowywać umowy, pisma procesowe i inne dokumenty,
- reprezentować Klientów przed sądami powszechnymi, administracyjnymi oraz organami państwowymi.
W praktyce oznacza to, że oba zawody mogą występować w tych samych rodzajach spraw, m.in.:
- cywilnych i gospodarczych,
- rodzinnych,
- administracyjnych,
- karnych i karnoskarbowych.
Zakres uprawnień w tym obszarze jest dziś gwarantowany ustawowo i nie różni się co do istoty.
Najważniejsze różnice pomiędzy radcą prawnym a adwokatem
Różnice pomiędzy tymi zawodami nie dotyczą treści świadczonej pomocy prawnej, lecz mają charakter formalny i organizacyjny:
- Samorząd zawodowy
Radcowie prawni należą do Krajowej Izby Radców Prawnych, natomiast adwokaci do Naczelnej Rady Adwokackiej. Są to odrębne samorządy, posiadające własne struktury i regulacje wewnętrzne. - Forma wykonywania zawodu
Radca prawny może wykonywać zawód zarówno w ramach własnej działalności gospodarczej, jak i na podstawie umowy o pracę (np. jako prawnik wewnętrzny w spółce).
W jednym aspekcie warto zaznaczyć, że pozostawanie w stosunku pracy może mieć znaczenie przy wykonywaniu niektórych czynności procesowych, jednak w codziennej praktyce zakres świadczonej pomocy prawnej pozostaje szeroki i porównywalny. - Strój urzędowy
Podczas wykonywania czynności zawodowych przed sądem różnica sprowadza się w zasadzie do koloru żabotu przy stroju urzędowym danego prawnika — radca prawny nosi żabot niebieski, natomiast adwokat – zielony. - Historia i geneza zawodów
Adwokatura jest zawodem o wielowiekowej tradycji, sięgającej czasów przedrozbiorowych. Zawód radcy prawnego wyodrębnił się znacznie później — w drugiej połowie XX wieku — pierwotnie jako zawód obsługujący głównie przedsiębiorstwa i jednostki gospodarki uspołecznionej. Z biegiem lat zakres uprawnień radców prawnych był systematycznie rozszerzany, co doprowadziło do obecnego, niemal pełnego zrównania kompetencji obu zawodów.
Co to oznacza dla Klienta?
Z perspektywy osoby poszukującej pomocy prawnej wybór pomiędzy radcą prawnym a adwokatem nie powinien opierać się na samym tytule zawodowym. Znacznie większe znaczenie mają:
- doświadczenie konkretnego prawnika,
- jego specjalizacja,
- sposób komunikacji i zaufanie.
W praktyce oba zawody oferują ten sam poziom ochrony prawnej i ten sam zakres ustawowych uprawnień.
Podsumowanie
Radca prawny i adwokat to dziś dwa zawody o bardzo zbliżonym charakterze. Różnice sprowadzają się głównie do:
- przynależności do innego samorządu,
- możliwości zatrudnienia,
- tradycji historycznej,
- oraz — nieco symbolicznie — koloru żabotu przy stroju urzędowym.
Merytorycznie jednak oba zawody zapewniają taki sam standard i zakres pomocy prawnej, a wybór odpowiedniego pełnomocnika powinien być podyktowany kompetencjami i doświadczeniem, a nie nazwą zawodu.